محمد مجلسی
Mohammad Madjlessi
Ispahan, 1930 — Ispahan, 3 janvier 2021
écrivain, poète, journaliste et traducteur
Biographie
Mohammad Madjlessi naît en 1930 à Ispahan. Diplômé en droit de l'université de Téhéran, il est arrêté à 23 ans pour ses opinions politiques après le coup d'État du 19 août 1953 contre Mossadegh, puis exilé sur l'île de Kharg avec d'autres détenus politiques et militants du parti Toudeh. Son codétenu, le traducteur Karim Keshavarz, évoque dans son journal de prison (publié en 1984) « Madjlessi, le jeune poète » parmi les prisonniers originaires d'Ispahan.
Après sa libération, il se tourne vers le journalisme et l'écriture. Pendant plus de vingt ans, il est l'un des auteurs du « roman du soir » (dâstân-e shab), l'une des émissions les plus écoutées de Radio Iran ; dès septembre 1962, la revue de la radio le présente parmi ses cinq auteurs titulaires. Il poursuit ses études en France et obtient en 1974 un doctorat en droit à l'université d'Aix-Marseille, avec une thèse sur les relations franco-iraniennes à l'époque de Napoléon Ier. Il émigre à Toulouse dans les dernières années de la monarchie, puis rentre en Iran après la révolution de 1979. Il est l'un des membres fondateurs du Conseil des écrivains et des artistes d'Iran.
Il consacre les décennies suivantes à la traduction, faisant passer en persan plus de 70 ouvrages d'auteurs tels que Victor Hugo, Romain Rolland, Léon Tolstoï, André Gide, Maxime Gorki, Stefan Zweig et Tchinguiz Aïtmatov ; ses traductions d'Aïtmatov ont contribué à faire connaître l'écrivain kirghize aux lecteurs iraniens. Dans ses derniers jours, il travaillait à une nouvelle traduction de Guerre et Paix, restée inachevée. Il meurt le 3 janvier 2021 dans sa ville natale d'Ispahan. À sa mort, l'ambassade de France en Iran salue « cet éminent traducteur iranien qui a joué un rôle important dans la transmission des œuvres françaises, en particulier celles de Victor Hugo, à un public de langue persane ».
Principales traductions
Du français
Les Misérables, Quatre-vingt-treize (Victor Hugo) ; Jean-Christophe, La Vie de Beethoven (Romain Rolland) ; Lettres persanes (Montesquieu) ; La Symphonie pastorale (André Gide) ; La Dame aux camélias (A. Dumas fils) ; Une mort très douce (Simone de Beauvoir) ; Le Petit Prince (Saint-Exupéry) ; Les Mémoires d'outre-tombe (Chateaubriand).
Du russe
Anna Karénine, Résurrection (Tolstoï) ; La Dame de pique (Pouchkine) ; Djamilia, Il fut un jour plus long qu'un siècle, Les rêves de la louve, L'oiseau migrateur (Tchinguiz Aïtmatov).
Autres langues & biographies
Le Joueur d'échecs, Lettre d'une inconnue, Romain Rolland (Stefan Zweig) ; Barnaby Rudge (Dickens) ; Alamut (Vladimir Bartol)…
Recueil de poèmes personnel : Golbâd.
L'un de ses poèmes — « بوی تو پیغام »
Mohammad Madjlessi n'était pas seulement traducteur : il était poète. Ces vers, « Ton parfum est un message », furent écrits pour la victoire populaire de la révolution de 1979 et publiés en 1981.
دل همه مشتاق
بوی تو آکنده شهر را و به بویت
ولوله افتاده در گروههٔ عشاق
بوی ترا بوسه می‌دهم به تمنا
بوی ترا لمس می‌کنم به سرانگشت
بوی ترا می‌چشم به دست نوازش
بوی تو پیغام
بوی تو پیوند
بوی تو گل‌ریز
بوی تو مهرآفرین و عطر پراکن
بوی تو خوب و نجیب و پاک و دل‌آویز
ای همه پیدا!
ای همه پنهان!
ای که به بویت تمام غم‌زدگان مست
ای که به بویت تمام سوختگان خوش
با نفس ما بیا و سخت بیاویز
در نفس ما بیا و نیک فرو شو
تا غم دیرین چشم‌به‌راهی
با تو سر آید
از نفس خلق آفتاب برآید.
Le dernier vers y est gravé de sa propre écriture.
« فردا اگر بیایی، ما نیستیم دیگر، ای آزادی! » « Si tu viens demain, nous ne serons plus là, ô Liberté ! »
محمد مجلسی — نویسنده، شاعر و مترجم
محمد مجلسی (۱۳۰۹ – ۱۴ دی ۱۳۹۹) نویسنده، شاعر، روزنامه‌نگار و مترجم ایرانی بود. او بیش از ۷۰ اثر از ادبیات کلاسیک فرانسه و روسیه، از جمله «بینوایان» اثر ویکتور هوگو، را به فارسی برگرداند.
مجلسی در سال ۱۳۰۹ در اصفهان زاده شد و دانش‌آموختهٔ حقوق از دانشگاه تهران بود. پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، این شاعر جوان در ۲۳ سالگی به سبب دیدگاه‌های سیاسی‌اش بازداشت و همراه با دیگر زندانیان سیاسی و فعالان حزب تودهٔ ایران به جزیرهٔ خارک تبعید شد. کریم کشاورز، مترجم و هم‌بندش، در یادداشت‌های روزانهٔ زندان خود (۱۳۶۳) از «مجلسی، شاعر جوان» یاد کرده‌است.
او پس از آزادی به روزنامه‌نگاری و نویسندگی روی آورد و بیش از بیست سال نویسندهٔ برنامهٔ «داستان شب» رادیو ایران بود. در فرانسه ادامهٔ تحصیل داد و در سال ۱۹۷۴ از دانشگاه اکس-مارسی درجهٔ دکتری حقوق گرفت. پس از انقلاب ۱۳۵۷ به ایران بازگشت و از بنیان‌گذاران شورای نویسندگان و هنرمندان ایران بود. در واپسین روزهای زندگی سرگرم ترجمهٔ تازه‌ای از «جنگ و صلح» بود که ناتمام ماند. او در ۱۴ دی ۱۳۹۹ در زادگاهش اصفهان درگذشت و در قطعهٔ نام‌آوران باغ رضوان به خاک سپرده شد.
برخی ترجمه‌ها: «بینوایان» و «نود و سه» (هوگو)؛ «ژان کریستف» و «زندگی بتهوون» (رومن رولان)؛ «آنا کارنینا» و «رستاخیز» (تولستوی)؛ «نامه‌های ایرانی» (مونتسکیو)؛ «شازده کوچولو» (سنت-اگزوپری)؛ «مرگ بسیار آرام» (سیمون دوبووار)؛ «خاطرات پس از مرگ» (شاتوبریان)؛ «جمیله»، «رؤیاهای ماده‌گرگ» و «روزی به درازای یک قرن» (آیتماتوف)؛ «شطرنج‌باز» و «نامهٔ یک زن ناشناس» (تسوایگ).
Sources
ISNA — محمد مجلسی درگذشت · Jam-e Jam — محمد مجلسی، مترجم مشهور ایرانی درگذشت · IBNA — نشست نقد و بررسی «نامه‌های ایرانی» · Tehran Times — Persian translator Mohammad Majlesi dies · ActuaLitté (2013) — Simone de Beauvoir en Iran et en persan · Karim Keshavarz — چهارده ماه در خارک · Sudoc — thèse de doctorat 102354693